Beste bakplaat voor de oven: maat, materiaal en schoonmaken

Waar het bij een bakplaat om draait

Een bakplaat lijkt een simpel ding, maar er zijn drie vragen die het verschil maken: past hij in je oven, waar is hij van gemaakt en wat doe je erop? Daar komt het neer op. Een plaat die niet goed schuift, een coating waar je over twijfelt of een rand die te laag is voor je groenten: dat zijn de dingen waar je later spijt van hebt.

We hebben zelf geen bakplaat getest en we vonden geen recente onafhankelijke test van losse bakplaten. Wat we wel konden vinden zijn goede bronnen over PFAS en bakpapier. Die gebruiken we hieronder. Maten, materialen en eigenschappen van producten zijn de opgaven van de fabrikant of onze eigen uitleg, en dat staat er steeds bij.

Past hij in je oven?

Dit is de belangrijkste vraag, en het is ook de makkelijkste om op te letten. Kijk in de gebruiksaanwijzing van je oven welke bakplaat erbij zit, of meet de binnenkant van je oven op.

• Losse universele platen. In de productinformatie zie je vaak maten rond 40 x 30 cm, bij sommige ovens en inbouwapparaten ook rond 45 x 35 cm. Dat zijn opgaven uit de producttitels, geen norm. Meet dus altijd na.
• Platen voor een specifiek merk of type. Sommige verkopers bieden platen aan voor een bepaald ovenmodel, bijvoorbeeld Bosch of Siemens, met het typenummer in de titel. Controleer of jouw typenummer erbij staat en wat er over de afmeting staat.
• Een oven die kleiner is. In een kleinere oven, zoals een vrijstaande oven, past een standaardplaat soms niet. Meet dan de breedte, diepte en hoogte tussen de roosters.

Tip: de plaat moet vrij kunnen schuiven, met een paar centimeter ruimte aan de zijkanten en achter. Zo kan de hete lucht rond de plaat stromen. Dat is onze eigen praktische tip en geen testresultaat.

Welk materiaal past bij jou?

De uitleg hieronder is onze eigen samenvatting van wat verkopers en fabrikanten over hun producten schrijven. We kunnen er geen onafhankelijke test aan koppelen.

• Aluminium. Licht en vaak goed te hanteren. Fabrikanten noemen het veelzijdig voor koekjes, gebak en pizza. Aluminium kan verkleuren en sommige platen zijn niet bedoeld voor de vaatwasser, dus lees het label.
• Rvs. Steviger en vaak beter bestand tegen krassen en schuren. Veel rvs-platen hebben een uitneembaar rooster, handig voor braden. Een rvs-plaat kan sneller aanbakken als je niets onderlegt.
• Antiaanbak. Eten komt makkelijk los, maar de laag is gevoeliger voor krassen. Hieronder lees je waar je op let bij PFAS.
• Siliconen bakmat. Een mat is geen bakplaat maar kan wel de bakplaat bedekken. De Rijksoverheid noemt bakmatten als een van de alternatieven voor bakpapier.

Wat betekent PFAS voor een bakplaat?

Veel bakplaten hebben een antiaanbaklaag. De Consumentenbond schrijft dat bij pannen, bakspullen en ander keukengerei met zo'n laag meestal in de productinformatie staat waar de coating van is gemaakt. Staat er geen duidelijke melding dat het product PFAS-vrij is, dan kun je er volgens de Consumentenbond vanuit gaan dat PFAS zijn gebruikt. En let op: staat er "PFOA-vrij" of "PFOS-vrij", dan kunnen er best andere PFAS in zitten, zoals ptfe.

Moet je een plaat met zo'n laag weggooien? De Consumentenbond zegt dat je hoeft niet bang te zijn dat je PFAS-deeltjes binnenkrijgt als je kookt in een pan met een Teflon-laag, omdat uit onderzoek blijkt dat een Teflon-pan bij het koken geen PFAS afgeeft aan het voedsel. Wel is het beter om voor een PFAS-vrije variant te kiezen, want bij het maken van de laag komen er PFAS in het milieu. Die uitspraak gaat over pannen. Voor bakplaten vonden we geen apart onderzoek, dus lees het als een algemene richting.

Let op: als je een nieuwe plaat koopt en PFAS wilt vermijden, kijk dan naar een duidelijke PFAS-vrij-melding in de productinformatie. Staat die er niet, ga dan volgens de Consumentenbond uit dat PFAS zijn gebruikt.

Bakpapier, bakmat of insmeren?

Veel mensen leggen bakpapier op de plaat zodat er niets aanbakt. Een paar feiten uit de bronnen:

• De Consumentenbond onderzocht 43 soorten bakpapier en vond PFAS in 5 daarvan. Het bakpapier van Albert Heijn, Action, Lidl, HEMA en Zeeman was PFAS-vrij.
• Waar Zit Wat In, van de Rijksoverheid, schrijft dat bakpapier met PFAS bij normaal gebruik veilig is. De hoeveelheden die vrijkomen zijn volgens die bron heel klein. Wil je geen risico nemen, dan smeer je je bakplaat in met olie of boter.
• Bakpapier is vaak geschikt voor temperaturen van -30 tot 220 graden. Het mag volgens Waar Zit Wat In niet in contact komen met direct vuur of de hete zijwanden van de oven.
• Leg bakpapier niet in de oven tijdens het voorverwarmen en gebruik het niet als de grillfunctie aan staat.
• Gebruik geen bakpapier in het mandje van een airfryer, omdat het naar boven tegen het grillelement kan worden geblazen. Meer over de verschillen lees je in airfryer of oven.
• Hergebruik bakpapier liever niet, tenzij op de verpakking staat dat het herbruikbaar is.
• Aluminiumfolie is volgens Waar Zit Wat In een minder geschikt alternatief, omdat kleine hoeveelheden aluminium in je eten kunnen komen als er zout of zuur in zit.

Waar let je op bij het kiezen?

• Randhoogte. Een lage rand is prettig voor koekjes en bakpapier dat moet kunnen wegschuiven. Een hogere rand houdt vocht en vet van groenten of braadstukken beter vast. Dat is onze eigen afweging.
• Stevigheid. Een dunne plaat kan onder hitte buigen, zeggen verkopers. Kijk of er iets over dikte of verstevigde randen staat.
• Rooster of niet. Een plaat met een uitneembaar rooster is handig voor braden en afkoelen. Zonder rooster kun je een los koelrooster gebruiken.
• Aantal. Wie veel bakt, heeft aan een set van twee of drie platen meer dan aan een. Dan kun je een plaat laten afkoelen terwijl de volgende de oven in gaat.
• Schoonmaken. Kijk of de fabrikant vaatwasserbestendig noemt. Zo niet, was dan op de hand af met een zachte spons, zeker bij een coating.
• Veilig neerzetten. Een hete plaat pak je alleen met goede ovenhandschoenen. De Consumentenbond vond in de 5 onderzochte ovenwanten geen PFAS.

Waarvoor gebruik je welke plaat?

Zoek je een bakplaat om aan tafel op te bakken of te grillen, zoals bij gourmetten, dan bedoel je een ander product. Dat lees je in beste tafelgrill. Heb je een ovenschaal nodig voor een ovenschotel of lasagne, kijk dan daar.

Rol je koekjesdeeg of bladerdeeg uit voor je het op de plaat legt? Lees dan beste deegroller.

Veelgemaakte fouten

• Bakpapier tijdens het voorverwarmen. Het kan tegen de hete wand komen en vlam vatten, waarschuwt Waar Zit Wat In.
• Een plaat die te groot is voor je oven. Meet eerst en bestel daarna.
• Het typenummer van je oven vergeten. Bij merkspecifieke platen kan een kleine afwijking al betekenen dat hij niet past.
• Een krasvaste plaat verwachten van een antiaanbaklaag. Gebruik geen scherpe messen op de plaat en geen schuursponsje.
• Alles op een plaat proppen. Dan stoomt het eten vaker dan dat het bakt. Dat is onze eigen kooktip.

Conclusie

Een goede bakplaat past in jouw oven, heeft een rand die past bij wat je bakt en een materiaal waar je blij mee bent. Wil je geen discussie over PFAS, kies dan een blanke plaat met bakpapier of een beetje olie, of een antiaanbakplaat waarvan de fabrikant duidelijk zegt dat hij PFAS-vrij is. Vertrouw niet op "PFOA-vrij" alleen. Meet je oven, kijk naar de productinformatie en gebruik je ovenhandschoenen. Op de kaarten hieronder staan voorbeelden van verschillende soorten: een set, een rvs-plaat met rooster, een aluminium plaat met gaatjes en een plaat voor een specifiek ovenmerk.

Bronnen

• Consumentenbond: Fabrikanten negeren regels over pfas
• Waar Zit Wat In (Rijksoverheid): Bakpapier