Beste ovenschaal kiezen: glas, aardewerk of gietijzer

Welke ovenschaal heb je nodig?

Een ovenschaal gebruik je voor lasagne, ovenschotels, gratins en groenten uit de oven. Je zet hem er met het eten in en brengt hem vaak ook zo naar tafel. De keuze hangt dus vooral af van drie dingen: wat je erin maakt, voor hoeveel mensen en hoe je hem schoonmaakt.

Dit is geen test van onszelf. We hebben de schalen hieronder niet in handen gehad en we hebben geen vergelijkende test van een consumentenorganisatie gevonden. We geven daarom geen scores en geen winnaar. We leggen uit waar je op let en wat onafhankelijke bronnen zeggen over veilig gebruik.

Glas, aardewerk of gietijzer?

Dit zijn de gangbare materialen. De eigenschappen hieronder zijn onze eigen uitleg, geen testresultaten.

Een extra voordeel van deze materialen is dat je geen antiaanbaklaag nodig hebt. Met een beetje olie of boter laat het eten goed los. Zoek je een pan voor op het vuur en in de oven, lees dan ook beste braadpan en gietijzeren pan onderhouden. Bak je taart in plaats van een ovenschotel, dan heb je een springvorm nodig.

Welke maat kies je?

Meet eerst je oven en de plank in de koelkast. Een schaal die net niet past, gebruik je niet.

• Lasagne en ovenschotel voor vier tot zes personen: een rechthoekige schaal van ongeveer 30 bij 20 centimeter, minstens 6 centimeter diep. Dat is een inhoud van zo'n 2 tot 3 liter.
• Groot gezin of gasten: een schaal van 4 liter of meer. Check of hij in je oven past, met ruimte om de handvatten te pakken.
• Een of twee personen: kleine schalen van 400 tot 700 milliliter. Handig voor een portie of een gratin.
• Aantal schalen: een set met meerdere maten is praktischer dan één grote schaal. Zo heb je altijd de juiste maat.

Weet je niet zeker wat in je oven past, kijk dan ook naar de plaatsing van het rooster. Een schaal die vol is, kook je makkelijker over.

Barsten voorkomen: laat de schaal wennen

Glas en keramiek zetten uit als ze warm worden. Gebeurt dat te snel of ongelijk, dan kan de schaal scheuren. Dit is een bekend risico en de reden dat fabrikanten er bijna altijd waarschuwingen bij zetten. De NVWA noemt thermische schokbestendigheid bij glaswerk als een punt waar producten aan moeten voldoen, omdat glas dat niet verdraagt kan springen en brandwonden kan geven. Dat staat daar bij thee- en koffieglazen, maar het principe geldt ook voor een schaal.

Praktische regels, als eigen vuistregel naast de gebruiksaanwijzing:

• Zet een schaal uit de koelkast of vriezer niet direct in een hete oven. Laat hem eerst op kamertemperatuur komen.
• Zet een hete schaal niet op een nat of koud werkblad. Leg er een droge theedoek of een houten plank onder.
• Giet geen koud water in een hete schaal.
• Gebruik de schaal niet onder de grill of op het gas, tenzij de fabrikant dat noemt.

Let op: ovenvast is niet hetzelfde als vaatwasserbestendig, magnetronbestendig of geschikt voor de vriezer. Dit zijn aparte eigenschappen. De NVWA raadt aan het etiket te lezen en een product niet in de magnetron of vriezer te gebruiken als het daar niet voor geschikt is.

Is een ovenschaal veilig voor eten?

Een schaal waar je in kookt, komt in contact met je eten. Volgens de NVWA kunnen uit keramiek zware metalen zoals lood en cadmium in het eten terechtkomen. Daarom gelden daarvoor strenge migratielimieten. Het RIVM legt uit dat voor glas, keramiek en email wel eisen gelden aan het eindproduct, vooral voor de afgifte van metaalionen.

Wat betekent dat voor jou?

• Kies een schaal die als geschikt voor voedsel wordt verkocht. Dit staat in tekst of met het symbool van een glas en een vork.
• Wees extra voorzichtig met decoratief of ambachtelijk aardewerk, bijvoorbeeld van een vakantie. Het is dan niet altijd duidelijk of het voor voedsel is bedoeld.
• Gebruik geen schaal met een gebarsten of afgesleten glazuur meer.
• Lees de gebruiksaanwijzing en volg de aanwijzingen op, bijvoorbeeld om de schaal voor het eerste gebruik af te wassen.

Schoonmaken en gebruik

Laat een vette of aangebrande schaal eerst in warm water weken. Schuurmiddelen en staalwol zijn niet goed voor email of een glazuurlaag. Glas kan vaak in de vaatwasser, maar controleer dat. Aardewerk en gietijzer met email wassen veel mensen liever met de hand, zeker als de fabrikant dat adviseert.

Gebruik je de schaal voor vlees, dan helpt een vleesthermometer om te zien of het goed gaar is. Plan je een groot diner, dan past een ovenschaal goed bij kerstdiner zonder stress, omdat je veel dingen van tevoren kunt klaarzetten. Gebruik je liever één pan voor stoofpotten, kijk dan ook naar de snelkookpan.

Voorbeelden per soort

We hebben deze schalen niet getest en geven daarom geen scores. De informatie komt uit de productbeschrijving.

• De Pyrex Essentials lasagneschaal van 4,5 liter is van glas en geschikt voor grote gerechten.
• De HGMD ovenschalen set van drie bestaat uit rechthoekige glazen schalen van 1, 1,6 en 2,2 liter.
• De Mama Cucina ovenschaal van aardewerk is rechthoekig, 35,5 bij 20,5 centimeter.
• De Alva braadslede Nori is van geëmailleerd gietijzer, 30 bij 20 centimeter.

Een zware schaal uit de oven pak je niet zonder goede want. Lees daarom ook beste ovenhandschoenen.

Veelgemaakte fouten

• Een koude schaal in een hete oven zetten. Dat is de bekendste reden dat glas barst. Voor pizza kies je geen schaal maar een pizzasteen.
• Een hete schaal op een natte plek zetten. Leg er een droge doek of plank onder.
• Een schaal kopen die niet in je oven past. Meet vooraf.
• Decoratief aardewerk gebruiken voor eten. Kies een schaal die voor voedsel bedoeld is.
• Doorgaan met een gebarsten glazuur. Vervang de schaal.

Conclusie

Er is geen ovenschaal die voor iedereen de beste is. Glas is overzichtelijk en makkelijk schoon te maken, aardewerk is mooi op tafel en gietijzer is stootvast en kan ook op het vuur. Kies de maat die bij je gerechten en je oven past, laat een schaal uit de koelkast eerst wennen en koop alleen schalen die voor voedsel zijn bedoeld. Lees altijd de gebruiksaanwijzing van de schaal die je hebt.

Bronnen

• NVWA: Risico's van chemische stoffen in voedselcontactmaterialen
• RIVM: Voedselcontactmaterialen, risico's van stoffen