Schoonmaken met azijn en soda: wat kan wel en wat niet?

Wat doen azijn en soda eigenlijk?

Azijn is een zuur en soda is een basisch poeder. Dat verschil bepaalt waar ze goed in zijn. Volgens de Consumentenbond is schoonmaakazijn handig vanwege de ontkalkende werking. Soda is volgens hen onmisbaar voor veel huishoudklussen: het weekt aangekoekt eten los uit pannen en ovenschalen en haalt koffie- en theeaanslag uit kopjes en glazen.

Voor de dagelijkse klusjes heb je beide niet nodig. De Consumentenbond zegt dat je met zeep, afwasmiddel, wasmiddel en allesreiniger al een heel eind komt. Milieu Centraal zegt hetzelfde: als je regelmatig schoonmaakt, kom je een heel eind met water, allesreiniger en een doekje of borstel.

Tip: Azijn en soda zijn dus geen vervanging van je allesreiniger. Pak ze erbij voor een specifiek probleem: kalk of aangekoekt vuil.

Soda, baking soda en zuiveringszout: niet hetzelfde

Hier gaat het vaak mis. In de winkel vind je twee verschillende poeders die allebei "soda" heten.

• Soda (huishoudsoda of wassoda) is natriumcarbonaat. Dat bedoelt de Consumentenbond met soda.
• Baking soda is hetzelfde als zuiveringszout (natriumbicarbonaat). Op de verpakking staat vaak allebei.

Dit is onze eigen uitleg van de namen op de verpakkingen, geen test. Kijk dus altijd op de verpakking welk poeder je hebt voordat je een tip van internet volgt, want de ene tip gaat over het ene poeder en de andere tip over het andere.

Waar gebruik je azijn voor?

Azijn werkt tegen kalk. Denk aan kalkaanslag op een kraan, tegels of in een waterkoker. Een paar voorbeelden uit onze andere gidsen:

• Een waterkoker ontkalk je met azijn of citroenzuur, zie waterkoker ontkalken.
• Bij een koffiemachine raden fabrikanten azijn vaak af, zie koffiemachine ontkalken met azijn.

Let op de sterkte. Het RIVM waarschuwt dat azijn vanaf 10 procent huidirritatie en ernstige oogirritatie kan geven, en vanaf 25 procent ernstige brandwonden en oogletsel. Ook inademen van damp of nevel kan klachten geven. Kijk dus op het etiket hoe sterk jouw azijn is, draag bij sterke azijn handschoenen en zorg voor ventilatie.

Waar gebruik je soda voor?

Volgens de Consumentenbond is soda goed voor:

• aangekoekt eten in pannen en ovenschalen (laat het inweken)
• koffie- en theeaanslag in kopjes en glazen

Gaat de aanslag er niet mee af, dan is een sterkere oplossing mogelijk, maar volg dan de aanwijzingen van de verpakking.

Waar gebruik je ze niet voor?

Dit is het belangrijkste deel. Met de verkeerde combinatie van middel en oppervlak beschadig je iets.

Over steen: kalkhoudende steen zoals marmer reageert op zuur. De Consumentenbond schrijft in een oudere uitgave dat granito gevoelig is voor zuren. Marmer en kalksteen noemen wij uit voorzorg, omdat die steensoorten uit kalk bestaan. Twijfel je over een vloer of aanrechtblad, vraag dan de leverancier wat je mag gebruiken.

Wasmachine en strijkijzer: liever niet

Op internet staan veel tips om een wasmachine met azijn of soda schoon te maken. De Consumentenbond meldt dat fabrikanten speciale ontkalkingsmiddelen voor wasmachines aanraden en dat volgens hen azijn, soda of een vaatwastablet onderdelen zoals de rubbers aantast. Lees meer in wasmachine schoonmaken.

Voor een strijkijzer geldt iets vergelijkbaars. De Consumentenbond noemt azijn en ontkalkingsmiddel bij de toevoegingen die je niet in de tank moet doen. Azijn is alleen bedoeld om een antikalkstaafje in schoon te maken. Hoe het wel moet, lees je in strijkijzer ontkalken.

Meng ze niet

Het advies van de Consumentenbond is duidelijk: meng niet zonder kennis van zaken twee schoonmaakmiddelen, want dat kan vervelende reacties geven. In een oudere uitgave voegen ze toe dat je nooit een base bij een sterk zuur moet doen of andersom, omdat de reactie heftig kan verlopen.

Dat betekent voor jou:

• Gebruik azijn en soda na elkaar, niet tegelijk in dezelfde sop of fles.
• Spoel het oppervlak tussendoor goed met water.
• Meng azijn nooit met andere schoonmaakmiddelen uit je kast.

Het spoelen tussendoor is ons eigen advies om het veilig te houden. De bron zegt alleen dat je niet moet mengen.

Chloor heb je meestal niet nodig

Denk je dat je extra sterke middelen nodig hebt? Milieu Centraal zegt dat chloor niet schoonmaakt en niet ontkalkt. Het doodt bacteriën, maar dat is afgezien van medische redenen eigenlijk nooit nodig. Houd je toilet kalkvrij met een sanitairreiniger en haal vuil op tijd weg. Dat werkt beter dan achteraf zware middelen inzetten.

Een allesreiniger is volgens Milieu Centraal ook weinig belastend voor het milieu, de rioolwaterzuivering kan ze prima aan. Voor allesreiniger heb je geen warm water nodig: met koud water wordt het net zo schoon. Let op de dosering.

Wat heb je nodig in huis?

Wil je azijn en soda goed gebruiken, dan zijn een paar spullen handig. Let op wat er op de verpakking staat: schoonmaakazijn is sterker dan azijn voor in de keuken, en soda is iets anders dan zuiveringszout.

• Schoonmaakazijn voor kalk.
• Soda of zuiveringszout, afhankelijk van de tip die je volgt.
• Een sprayfles met een doseerstreep, zodat je een oplossing netjes maakt en de fles duidelijk labelt.

De Kristal Schoonmaak Azijn is schoonmaakazijn in flessen van een liter. De Baking Soda 1 kg is natriumbicarbonaat, ook bekend als zuiveringszout. De Wassoda 1,25 kg is natriumcarbonaat. De FRM Sprayflacon 500 ml heeft doseerlijnen.

Veelgemaakte fouten

• Soda gebruiken op aluminium of hout. Dat kan de laag aantasten of het hout verkleuren.
• Azijn op marmer of kalksteen. Zuur reageert met kalk.
• Alles door elkaar mengen. Gebruik middelen apart.
• Een wasmachine met azijn of soda behandelen. Fabrikanten raden het af vanwege de rubbers.
• Etiket vergeten. Een fles zonder label vergeet je, dus schrijf erop wat erin zit.

Voor ramen en glas heb je vaak weinig nodig. Lees hoe je ze streeploos schoonmaakt in onze gids over de beste raamreiniger.

Conclusie

Azijn is er voor kalk, soda voor aangekoekt vuil en theeaanslag, en voor de rest heb je gewoon allesreiniger en een doekje nodig. Gebruik ze apart, spoel tussendoor en kijk eerst of het materiaal het aankan: geen soda op aluminium en op eiken, notenhout en mahonie, en geen azijn op marmer. Laat de wasmachine en het strijkijzer buiten schot en volg daar de handleiding. Heb je een vlek in tapijt? Lees dan ook de gids over de beste tapijtreiniger.

Bronnen

• Consumentenbond: De beste schoonmaak- en vlekkentips, Consumentengids mei 2021
• Consumentenbond: Wasmachine schoonmaken en onderhouden
• Consumentenbond: E-book Lekker schoon! (2013)
• Milieu Centraal: Milieuvriendelijk schoonmaken
• RIVM: De risico's van azijn bij de bestrijding van onkruid en groene aanslag door particulieren